Emir
New member
Örneğin:
The package should have arrived yesterday.
Bu cümle, “Paket dün gelmiş olmalıydı” şeklinde çevrilebilir. Konuşmacı paketin dün ulaşmasının beklendiğini belirtiyor olabilir. Paketin gerçekten gelip gelmediği ise cümlenin bağlamına bağlıdır.
Dolayısıyla dil öğrenirken yalnızca kalıba değil, kalıbın iletişim içindeki işlevine de dikkat etmek gerekir.
4. Should ile Must, Have to ve Could Arasındaki Farklar
İngilizce öğrenenlerin sık karşılaştığı sorunlardan biri, Türkçedeki “-meli, -malı” karşılığının İngilizcede her durumda aynı yapıyla ifade edilmemesidir. Bu nedenle modal fiilleri karşılaştırmalı öğrenmek önemlidir.
Kalıp Temel işlev Örnek
Should Tavsiye, uygunluk You should rest.
Must Güçlü zorunluluk veya güçlü çıkarım You must wear a helmet.
Have to Gereklilik, çoğunlukla dışsal koşullar I have to work today.
Could Olasılık veya öneri You could ask for help.
Bu tablo genel bir yönlendirme sunar; modal fiillerin anlamı bağlama göre değişebilir. Örneğin You must be tired cümlesinde zorunluluk değil, güçlü bir çıkarım vardır.
Olumsuz biçimler arasındaki fark da önemlidir:
- You shouldn't go. - Gitmemen daha iyi olur.
- You mustn't go. - Gitmemelisin; bağlama göre yasak veya güçlü bir engelleme söz konusudur.
- You don't have to go. - Gitmek zorunda değilsin.
Özellikle mustn't ile don't have to birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi bir eylemin yapılmaması gerektiğini, ikincisi ise o eylemi yapmanın zorunlu olmadığını belirtir. British Council'ın öğretim materyalleri bu ayrımı açık biçimde vurgular. LearnEnglish Teens
Bu ayrımın günlük yaşamdaki karşılığını düşünelim. Bir öğretmenin “You shouldn't use your phone during the lesson” demesi, telefon kullanmanın uygun olmadığını belirten bir tavsiyedir. “You mustn't use your phone during the exam” ifadesi ise sınav kuralına bağlı bir yasağı anlatabilir. “You don't have to bring your laptop” cümlesinde ise bilgisayar getirme zorunluluğunun olmadığı söylenir.
Aynı Türkçe ekin farklı İngilizce yapılarla karşılanabilmesi, çeviride sözcük eşleştirmesinin tek başına yeterli olmadığını gösterir.
5. Should Kalıbının Dilbilimsel Araştırmalar Açısından İncelenmesi
Should yapısını bilimsel açıdan ele alırken yalnızca dilbilgisi kitaplarındaki kuralları sıralamak yerine, dilin nasıl anlam oluşturduğuna ve insanların bu yapıları nasıl öğrendiğine bakmak gerekir. Bunun için üç araştırma yaklaşımı özellikle yararlıdır: derlem dilbilimi, deneysel dil öğrenimi araştırmaları ve bağlam temelli söylem analizi.
A. Derlem dilbilimi: Gerçek dil kullanımını incelemek
Derlem dilbilimi, doğal ortamlarda üretilmiş yazılı ve sözlü dil örneklerini sistematik olarak inceler. Araştırmacılar gazete yazıları, konuşma kayıtları, akademik metinler ve diğer dil örneklerinden oluşan büyük veri kümelerini kullanarak belirli sözcüklerin hangi yapılarla ve hangi bağlamlarda ortaya çıktığını araştırabilir.
Should kalıbı için böyle bir araştırma tasarladığımızı düşünelim. İngilizce konuşma ve yazma derlemlerinden örnekler seçerek şu kategorileri kodlayabiliriz:
- Tavsiye bildiren kullanımlar: You should exercise.
- Beklenti bildiren kullanımlar: The results should arrive tomorrow.
- Geçmişe yönelik değerlendirmeler: You should have called.
- Toplumsal veya ahlaki değerlendirmeler: Everyone should have equal opportunities.
Ardından her kategorinin toplam örnekler içindeki oranı hesaplanabilir. Bununla birlikte, yalnızca kelime sıklığına bakmak yeterli değildir. Örneğin, akademik metinlerdeki kullanım ile arkadaşlar arasındaki konuşmalardaki kullanım farklı iletişim amaçlarına sahip olabilir.
Bilimsel açıdan güvenilir bir analiz için araştırmacının kullandığı derlemi, örnekleme ölçütlerini, kategorilerin nasıl tanımlandığını ve sınıflandırmanın ne kadar tutarlı olduğunu açıklaması gerekir. Ayrıca örneklerin belirli bir ülke, yaş grubu veya iletişim ortamıyla sınırlı olması durumunda sonuçlar bütün İngilizce kullanıcılarına genellenmemelidir.
Burada önemli bir sınırlama var: Bu yazıda yeni bir derlem analizi gerçekleştirilmediği için should kalıbının farklı kullanım alanlarına ilişkin herhangi bir yüzdeyi ölçülmüş araştırma sonucu olarak sunmak doğru olmaz. Veriye dayalı yaklaşım, yalnızca sayılar vermek değil, hangi sayıların gerçekten ölçüldüğünü de açıkça belirtmektir.
B. Deneysel araştırmalar: Öğrenme yöntemi anlamayı değiştirir mi?
Tyler, Mueller ve Ho'nun 2010 tarihli araştırması, İngilizce modal fiillerin anlamlarının bilişsel dilbilim yaklaşımıyla öğretilmesini ele alan yarı deneysel bir öğretim çalışmasıdır. Makale, modal fiillerin farklı anlamlarının geleneksel öğretim materyallerinde zaman zaman birbirinden kopuk biçimde sunulmasının öğrenme açısından sorun oluşturabileceğini tartışır. John Benjamins Publishing Catalog
Bu araştırma yaklaşımından hareketle should kalıbının öğrenilmesine ilişkin bir deney tasarlanabilir. Örneğin, bir öğrenci grubuna yalnızca dilbilgisi kuralları ve çeviriler verilirken başka bir gruba tavsiye, beklenti ve geçmişe yönelik değerlendirme arasındaki anlam ilişkileri bağlamlarla öğretilebilir.
Araştırmanın yöntemi şu aşamaları içerebilir:
1. Ön test: Katılımcıların should kalıbını başlangıçta ne ölçüde bildikleri ölçülür.
2. Öğretim aşaması: Gruplara farklı öğretim yöntemleri uygulanır; mümkünse diğer öğrenme koşulları benzer tutulur.
3. Son test: Yeni cümlelerde doğru yapıyı seçme, cümle oluşturma ve bağlama uygun anlamı belirleme becerileri ölçülür.
4. Gecikmeli test: Öğrenilen bilgilerin belirli bir süre sonra korunup korunmadığı değerlendirilir.
Bu, söz konusu makalenin bütün ayrıntılarını aktaran bir deney raporu değil, araştırma mantığını açıklayan örnek bir yöntem tasarımıdır. Gerçek sonuçlara ulaşabilmek için katılımcı sayısı, ölçüm araçları, istatistiksel analizler ve deney koşulları raporlanmalıdır.
Bilimsel açıdan burada sorulması gereken soru şudur: Öğrenciler should = -meli, -malı eşleştirmesini ezberlediklerinde mi daha başarılı oluyor, yoksa kelimenin farklı bağlamlardaki işlevlerini anladıklarında mı? Bu sorunun cevabı, yalnızca kişisel gözlemlerle değil, karşılaştırılabilir öğrenme ölçümleriyle araştırılabilir.
C. Bağlam ve anlam: Aynı cümle neden farklı yorumlanabilir?
Dilbilim, dilbilgisel yapıların anlamını incelerken konuşmacının amacını ve iletişim koşullarını da dikkate alır. Should bunun açık örneklerinden biridir.
Şu iki cümleyi karşılaştıralım:
You should be more careful.
The bus should be here soon.
İlk cümle, karşıdaki kişiye yönelik bir tavsiye veya eleştiri niteliği taşır. İkinci cümle ise otobüsün yakında gelmesinin beklendiğini belirtir. Her iki cümlede de aynı modal fiil bulunmasına rağmen anlam, özneye, yükleme ve iletişim bağlamına göre farklılaşır.
Bilişsel dilbilim yaklaşımının katkısı, bu kullanımları yalnızca birbirinden bağımsız anlamlar olarak ezberletmek yerine aralarındaki kavramsal bağlantıları incelemesidir. Tyler ve çalışma arkadaşlarının araştırması da İngilizce modal fiillerin kök ve epistemik anlamları arasındaki bu ayrımı öğrenme açısından ele almaktadır. John Benjamins Publishing Catalog
The package should have arrived yesterday.
Bu cümle, “Paket dün gelmiş olmalıydı” şeklinde çevrilebilir. Konuşmacı paketin dün ulaşmasının beklendiğini belirtiyor olabilir. Paketin gerçekten gelip gelmediği ise cümlenin bağlamına bağlıdır.
Dolayısıyla dil öğrenirken yalnızca kalıba değil, kalıbın iletişim içindeki işlevine de dikkat etmek gerekir.
4. Should ile Must, Have to ve Could Arasındaki Farklar
İngilizce öğrenenlerin sık karşılaştığı sorunlardan biri, Türkçedeki “-meli, -malı” karşılığının İngilizcede her durumda aynı yapıyla ifade edilmemesidir. Bu nedenle modal fiilleri karşılaştırmalı öğrenmek önemlidir.
Kalıp Temel işlev Örnek
Should Tavsiye, uygunluk You should rest.
Must Güçlü zorunluluk veya güçlü çıkarım You must wear a helmet.
Have to Gereklilik, çoğunlukla dışsal koşullar I have to work today.
Could Olasılık veya öneri You could ask for help.
Bu tablo genel bir yönlendirme sunar; modal fiillerin anlamı bağlama göre değişebilir. Örneğin You must be tired cümlesinde zorunluluk değil, güçlü bir çıkarım vardır.
Olumsuz biçimler arasındaki fark da önemlidir:
- You shouldn't go. - Gitmemen daha iyi olur.
- You mustn't go. - Gitmemelisin; bağlama göre yasak veya güçlü bir engelleme söz konusudur.
- You don't have to go. - Gitmek zorunda değilsin.
Özellikle mustn't ile don't have to birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi bir eylemin yapılmaması gerektiğini, ikincisi ise o eylemi yapmanın zorunlu olmadığını belirtir. British Council'ın öğretim materyalleri bu ayrımı açık biçimde vurgular. LearnEnglish Teens
Bu ayrımın günlük yaşamdaki karşılığını düşünelim. Bir öğretmenin “You shouldn't use your phone during the lesson” demesi, telefon kullanmanın uygun olmadığını belirten bir tavsiyedir. “You mustn't use your phone during the exam” ifadesi ise sınav kuralına bağlı bir yasağı anlatabilir. “You don't have to bring your laptop” cümlesinde ise bilgisayar getirme zorunluluğunun olmadığı söylenir.
Aynı Türkçe ekin farklı İngilizce yapılarla karşılanabilmesi, çeviride sözcük eşleştirmesinin tek başına yeterli olmadığını gösterir.
5. Should Kalıbının Dilbilimsel Araştırmalar Açısından İncelenmesi
Should yapısını bilimsel açıdan ele alırken yalnızca dilbilgisi kitaplarındaki kuralları sıralamak yerine, dilin nasıl anlam oluşturduğuna ve insanların bu yapıları nasıl öğrendiğine bakmak gerekir. Bunun için üç araştırma yaklaşımı özellikle yararlıdır: derlem dilbilimi, deneysel dil öğrenimi araştırmaları ve bağlam temelli söylem analizi.
A. Derlem dilbilimi: Gerçek dil kullanımını incelemek
Derlem dilbilimi, doğal ortamlarda üretilmiş yazılı ve sözlü dil örneklerini sistematik olarak inceler. Araştırmacılar gazete yazıları, konuşma kayıtları, akademik metinler ve diğer dil örneklerinden oluşan büyük veri kümelerini kullanarak belirli sözcüklerin hangi yapılarla ve hangi bağlamlarda ortaya çıktığını araştırabilir.
Should kalıbı için böyle bir araştırma tasarladığımızı düşünelim. İngilizce konuşma ve yazma derlemlerinden örnekler seçerek şu kategorileri kodlayabiliriz:
- Tavsiye bildiren kullanımlar: You should exercise.
- Beklenti bildiren kullanımlar: The results should arrive tomorrow.
- Geçmişe yönelik değerlendirmeler: You should have called.
- Toplumsal veya ahlaki değerlendirmeler: Everyone should have equal opportunities.
Ardından her kategorinin toplam örnekler içindeki oranı hesaplanabilir. Bununla birlikte, yalnızca kelime sıklığına bakmak yeterli değildir. Örneğin, akademik metinlerdeki kullanım ile arkadaşlar arasındaki konuşmalardaki kullanım farklı iletişim amaçlarına sahip olabilir.
Bilimsel açıdan güvenilir bir analiz için araştırmacının kullandığı derlemi, örnekleme ölçütlerini, kategorilerin nasıl tanımlandığını ve sınıflandırmanın ne kadar tutarlı olduğunu açıklaması gerekir. Ayrıca örneklerin belirli bir ülke, yaş grubu veya iletişim ortamıyla sınırlı olması durumunda sonuçlar bütün İngilizce kullanıcılarına genellenmemelidir.
Burada önemli bir sınırlama var: Bu yazıda yeni bir derlem analizi gerçekleştirilmediği için should kalıbının farklı kullanım alanlarına ilişkin herhangi bir yüzdeyi ölçülmüş araştırma sonucu olarak sunmak doğru olmaz. Veriye dayalı yaklaşım, yalnızca sayılar vermek değil, hangi sayıların gerçekten ölçüldüğünü de açıkça belirtmektir.
B. Deneysel araştırmalar: Öğrenme yöntemi anlamayı değiştirir mi?
Tyler, Mueller ve Ho'nun 2010 tarihli araştırması, İngilizce modal fiillerin anlamlarının bilişsel dilbilim yaklaşımıyla öğretilmesini ele alan yarı deneysel bir öğretim çalışmasıdır. Makale, modal fiillerin farklı anlamlarının geleneksel öğretim materyallerinde zaman zaman birbirinden kopuk biçimde sunulmasının öğrenme açısından sorun oluşturabileceğini tartışır. John Benjamins Publishing Catalog
Bu araştırma yaklaşımından hareketle should kalıbının öğrenilmesine ilişkin bir deney tasarlanabilir. Örneğin, bir öğrenci grubuna yalnızca dilbilgisi kuralları ve çeviriler verilirken başka bir gruba tavsiye, beklenti ve geçmişe yönelik değerlendirme arasındaki anlam ilişkileri bağlamlarla öğretilebilir.
Araştırmanın yöntemi şu aşamaları içerebilir:
1. Ön test: Katılımcıların should kalıbını başlangıçta ne ölçüde bildikleri ölçülür.
2. Öğretim aşaması: Gruplara farklı öğretim yöntemleri uygulanır; mümkünse diğer öğrenme koşulları benzer tutulur.
3. Son test: Yeni cümlelerde doğru yapıyı seçme, cümle oluşturma ve bağlama uygun anlamı belirleme becerileri ölçülür.
4. Gecikmeli test: Öğrenilen bilgilerin belirli bir süre sonra korunup korunmadığı değerlendirilir.
Bu, söz konusu makalenin bütün ayrıntılarını aktaran bir deney raporu değil, araştırma mantığını açıklayan örnek bir yöntem tasarımıdır. Gerçek sonuçlara ulaşabilmek için katılımcı sayısı, ölçüm araçları, istatistiksel analizler ve deney koşulları raporlanmalıdır.
Bilimsel açıdan burada sorulması gereken soru şudur: Öğrenciler should = -meli, -malı eşleştirmesini ezberlediklerinde mi daha başarılı oluyor, yoksa kelimenin farklı bağlamlardaki işlevlerini anladıklarında mı? Bu sorunun cevabı, yalnızca kişisel gözlemlerle değil, karşılaştırılabilir öğrenme ölçümleriyle araştırılabilir.
C. Bağlam ve anlam: Aynı cümle neden farklı yorumlanabilir?
Dilbilim, dilbilgisel yapıların anlamını incelerken konuşmacının amacını ve iletişim koşullarını da dikkate alır. Should bunun açık örneklerinden biridir.
Şu iki cümleyi karşılaştıralım:
You should be more careful.
The bus should be here soon.
İlk cümle, karşıdaki kişiye yönelik bir tavsiye veya eleştiri niteliği taşır. İkinci cümle ise otobüsün yakında gelmesinin beklendiğini belirtir. Her iki cümlede de aynı modal fiil bulunmasına rağmen anlam, özneye, yükleme ve iletişim bağlamına göre farklılaşır.
Bilişsel dilbilim yaklaşımının katkısı, bu kullanımları yalnızca birbirinden bağımsız anlamlar olarak ezberletmek yerine aralarındaki kavramsal bağlantıları incelemesidir. Tyler ve çalışma arkadaşlarının araştırması da İngilizce modal fiillerin kök ve epistemik anlamları arasındaki bu ayrımı öğrenme açısından ele almaktadır. John Benjamins Publishing Catalog