Saklambaç oyununun anlamı nedir ?

Emir

New member
Kaynak: American Academy of Pediatrics, The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children, Pediatrics, 2018; 142(3): e20182058. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2018-2058

Burada önemli olan, saklambacın herkesi otomatik olarak sosyal açıdan geliştirmesi değil, olumlu sosyal deneyimler için bir fırsat oluşturmasıdır. Çocuğun grupta kabul görmesi, yaşına uygun kurallarla karşılaşması ve oyuna katılımının desteklenmesi bu fırsatın niteliğini belirler.

Gerçek hayattan bir örnek verelim: Mahallede oynayan çocuklardan biri koşmakta zorlanıyor olabilir. Grup, saklanma alanını biraz küçülterek veya oyuncunun belirli bir noktaya ulaşmasını zorunlu tutmayarak oyunu herkes için daha erişilebilir hâle getirebilir. Böylece çocuklar yalnızca kurallara uymayı değil, gerektiğinde kuralları adil ve kapsayıcı biçimde düzenlemeyi de öğrenebilir.

Bu yaklaşım yetişkinler için de anlamlıdır. Bir ekipte herkesin aynı hızda çalışmasını beklemek yerine farklı ihtiyaçlara uygun bir düzen kurmak, katılımı artırabilir. Saklambaç ile iş yaşamı arasında doğrudan bir başarı ilişkisi kuramayız; ancak oyunda görülen ortak kural oluşturma ve uzlaşma süreçleri, iş birliğinin temel mantığını anlamak için yararlı bir benzetme sunar.

5. Bilimsel Araştırmalar Saklambaç Hakkında Ne Söylüyor?

Saklambacın zihinsel ve sosyal yönlerini değerlendirirken somut araştırmalara bakmak, kişisel gözlemlerle bilimsel bulguları birbirinden ayırmamızı sağlar.

2023 yılında Journal of Experimental Child Psychology dergisinde yayımlanan bir araştırma, 3-5 yaş arasındaki çocukların çevredeki mekânsal düzenliliklerden nasıl yararlandığını inceledi. Araştırmacılar Giulia Serino, Denis Mareschal, Gaia Scerif ve Natasha Kirkham, çocuklardan farklı çalı düzenleri arasından saklanmış bir çizgi film maymununun yerini tahmin etmelerini istedi. Deneylerde renk ve mekânsal konum gibi ipuçlarının görev açısından önemi değiştirildi.

Araştırmanın sonucu özellikle dikkat çekiciydi: Çocuklar yaklaşık 5 yaşına geldiklerinde birden fazla ipucunu davranışlarını yönlendirmek için doğal biçimde bir araya getirmeye daha fazla eğilim gösteriyordu. Bu bulgu, çocukların çevresel örüntüleri kullanma becerilerinin yaşla birlikte değişebildiğini gösteriyor.

Kaynak: Serino, G. ve diğerleri (2024). Playing hide and seek: Contextual regularity learning develops between 3 and 5 years of age. Journal of Experimental Child Psychology, 238, 105795. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jecp.2023.105795

Burada araştırmanın sınırını doğru anlamak gerekiyor. Çalışma, çocukların gerçek bir bahçede arkadaşlarıyla oynadığı sıradan saklambaç oyununun bütün sonuçlarını incelemedi. Kontrollü bir deney düzeninde saklanma ve çevresel ipuçlarını değerlendirme süreçlerini araştırdı. Dolayısıyla sonuçları bütün çocuklara ve bütün oyun ortamlarına doğrudan genellemek yerine, mekânsal öğrenmenin gelişimi hakkında bir ipucu olarak değerlendirmek daha doğru olur.

Bir başka çalışma ise saklambacın sosyal bilişle ilişkisini ele aldı. Joan Peskin ve Vittoria Ardino'nun 2003 yılında yayımlanan araştırmasında 3, 4 ve 5 yaşındaki çocukların saklambaç oynama davranışları ve bir sırrı saklama becerileri incelendi. Araştırmacılar, saklambaç oynama becerisiyle sırrı açıklamama davranışı arasında anlamlı bir ilişki buldu. Bu davranışlar, çocukların başkalarının neyi bilip bilmediğini anlamalarıyla da ilişkiliydi.

Kaynak: Peskin, J. ve Ardino, V. (2003). Representing the Mental World in Children's Social Behavior: Playing Hide-and-Seek and Keeping a Secret. Social Development, 12(4), 496-512. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-9507.00245

Bu araştırma, saklambacın ilginç bir yönünü ortaya koyuyor: Saklanan çocuk yalnızca fiziksel olarak görünmemeye çalışmıyor; aynı zamanda ebe tarafından görülmediğini ve yerinin bilinmediğini hesaba katıyor. Başka bir deyişle, çocuk kendi bilgisiyle karşısındaki kişinin bilgisinin farklı olabileceğini deneyimliyor.

Bununla birlikte, iki davranış arasında ilişki bulunması, saklambaç oynamanın tek başına gelişmiş sosyal anlayışa neden olduğunu kanıtlamaz. Bilimsel araştırmaları değerlendirirken bu ayrımı korumak önemlidir.

6. Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açısı: Kalıplar Yerine Bireysel Deneyimler

Saklambaç hakkında konuşurken erkeklerin ve kadınların çocukluk deneyimlerinin aynı olup olmadığını merak edebiliriz. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, cinsiyete bağlı kesin karakter özellikleri varsaymamaktır. Her erkeğin rekabetçi, her kadının duygusal veya sosyal yönelimli olduğunu söylemek bilimsel açıdan doğru değildir.

Bunun yerine, oyunun farklı kişiler için hangi yönlerden anlamlı olabileceğine bakabiliriz.

Bazı oyuncular için saklambaç, pratik bir problem çözme etkinliğidir. En iyi saklanma yerini seçmek, ebenin nereden başlayacağını tahmin etmek, yakalanma riskini hesaplamak ve uygun zamanda kurtulma noktasına koşmak oyunun temel heyecanını oluşturabilir. Bu yaklaşım, sonuç odaklı düşünmeyi ve strateji geliştirmeyi öne çıkarır.

Başka oyuncular içinse oyunun asıl güzelliği birlikte vakit geçirmek, arkadaşlarıyla gülmek, bir ekip oluşturmak ve ortak anılar biriktirmektir. Bu kişiler açısından kimin kazandığından çok oyunun nasıl geçtiği, herkesin katılıp katılmadığı ve grubun birlikte eğlenip eğlenmediği önem taşıyabilir.

Bu iki yaklaşımın cinsiyete göre kesin biçimde ayrıldığını gösteren bir veri sunmadan, onları erkeklere veya kadınlara özgü özellikler olarak tanımlamak doğru olmaz. Aynı erkek hem iyi bir strateji geliştirmekten hem arkadaşlarıyla yakınlık kurmaktan keyif alabilir. Aynı şekilde bir kadın da rekabetten, hızdan ve kazanma duygusundan büyük zevk alabilir.

Üstelik yaş, kişilik, kültürel çevre, fiziksel koşullar ve geçmiş deneyimler oyuna yaklaşımımızı etkileyebilir. Bu etkenler, cinsiyete dayalı basit açıklamalardan çok daha fazla ayrıntı sunar.

Kendi çocukluğumuzu düşündüğümüzde de bunu fark edebiliriz. Bazılarımız en zor saklanma yerini bulmakla övünürdü. Bazılarımız ebe olmayı ister, çünkü herkesi bulmak hoşuna giderdi. Bazılarımız içinse oyunun en unutulmaz tarafı, yakalanınca arkadaşlarla gülmekti.

Siz çocukken hangi taraftaydınız? Kazanmak mı, en iyi saklanma yerini bulmak mı, yoksa arkadaşlarla geçirilen zaman mı daha önemliydi? Bu tercihlerin bugün insanlarla ilişki kurma biçiminizle bağlantılı olduğunu düşünüyor musunuz?

7. Saklambaç Kültürel Bir Miras Olarak Neden Önemlidir?

Saklambaç, özel bir oyuncak veya pahalı bir ekipman gerektirmemesi sayesinde farklı kuşakların ve toplulukların oynayabildiği geleneksel oyunlardan biridir. Bir evin içinde, okul bahçesinde, köy meydanında veya uygun bir parkta oynanabilir. Kurallar değişse de saklanma ve arama fikri kolayca anlaşılır.

Türkiye'de birçok kişinin aklında mahallede oynanan oyunlar, akşam ezanına kadar dışarıda kalmak, komşu çocuklarıyla bir araya gelmek ve birinin ebe seçilmesi gibi anılar vardır. Elbette bu deneyimler herkes için aynı değildir. Kentleşme, güvenli oyun alanlarının azalması, trafik, okul temposu ve ailelerin günlük yaşam koşulları çocukların dışarıda oyun oynama imkânlarını etkileyebilir.

Saklambaç bu açıdan yalnızca çocuklara ait bir etkinlik değil, toplumsal yaşamın nasıl değiştiğini düşündüren bir örnektir. Geçmişte geniş bir bahçede veya sokakta oynanan oyun, günümüzde apartman dairesinde ya da okulun sınırlı bir alanında oynanabilir. Oyunun biçimi değişse de birlikte eğlenme ve ortak kurallar etrafında buluşma ihtiyacı devam eder.

Burada kültürel mirası yalnızca eski oyunları korumak olarak görmemek gerekir. Önemli olan, bu oyunların dayandığı paylaşma, katılım, yaratıcılık ve birlikte zaman geçirme olanaklarını da korumaktır.

Örneğin, bir okulda öğretmen çocukların teneffüste telefonlarla vakit geçirmesi yerine belirli günlerde geleneksel oyunlar oynamalarını teşvik edebilir. Bu etkinlik, çocuklara geçmiş kuşakların oyunlarını tanıtmanın yanında birlikte hareket edebilecekleri yeni bir ortam da sunabilir. Ancak çocukların farklı ilgi alanlarına ve fiziksel ihtiyaçlarına saygı göstermek gerekir; geleneksel oyunları sevmeyen çocukları zorlamak, oyunun birleştirici amacına ters düşebilir.

8. Dijital Çağda Saklambaç: Ekranların Yerini Tutabilir mi?

Günümüzde çocuklar tablet, telefon, bilgisayar ve dijital oyunlarla erken yaşlarda tanışıyor. Dijital oyunlar da dikkat, strateji ve problem çözme gibi süreçleri içerebilir. Bu nedenle bütün dijital oyunları zararlı, bütün geleneksel oyunları ise yararlı kabul etmek doğru değildir.

Bununla birlikte, fiziksel saklambaç ile ekran başında oynanan oyunlar arasında belirgin farklar bulunur. Gerçek ortamda oynanan saklambaç, oyuncunun bedeniyle hareket etmesini, çevresini doğrudan algılamasını ve diğer oyuncularla aynı fiziksel ortamı paylaşmasını gerektirir. Oyuncuların hareketleri, sesleri ve birbirlerine verdikleri anlık tepkiler deneyimin parçasıdır.
 
Üst